چادرشب بافی قاسم آباد
چادرشب بافی قاسم آباد؛ هنر دست بافته گیلان
چادرشب بافی قاسم آباد نام یکی از شناخته شده ترین صنایع دستی گیلان است. قاسم آباد روستایی در دهستان اوشیان، بخش چابکسر، شهرستان رودسر است. بافندگان آن چادرشب را با دار دستی می بافند. چادرشب در اصل پارچه ای دست باف بود که برای پیچیدن رختخواب به کار می رفت.
پیشینه و جایگاه فرهنگی
بر اساس منابع محلی، دختران گیلانی پیشتر پیش از ازدواج برای خود و خانواده همسر چادرشب می بافتند. هنوز هم در برخی عروسی ها پشت سر عروس و داماد چادرشبی یک رنگ آویزان می شود. مهارت بافت بیشتر در خانه و از مادر به دختر منتقل شده است.
کیفیت محصولات و تمرکز کارگاه های محلی باعث شد قاسم آباد در سال ۱۳۹۷ به عنوان روستای ملی چادرشب بافی ثبت شود. این روستا پس از فشتکه خمام، دومین روستای ملی صنایع دستی گیلان است. امروز هم فروشندگان هدیه و صنایع دستی برای عرضه آبرومند این محصولات گاهی سراغ تولید جعبه چوبی در تهران می روند.
نقوش و رنگ؛ چه چیزی چادرشب قاسم آباد را متمایز می کند
چادرشب های نقاط مختلف ایران در طرح و رنگ شبیه هم هستند، اما تنوع رنگ و نقش در چادرشب قاسم آباد آن را برجسته کرده است. بیشتر نمونه های این روستا ذهنی باف اند، یعنی بافنده بدون نقشه کاغذی و از روی تصور خودش می بافد.
ریشه نقوش
پژوهشگران بخشی از نقوش را با طرح های ظروف کشف شده در منطقه مارلیک و املش مقایسه کرده اند. بر اساس همین پژوهش ها، این نقوش به صورت میراث شفاهی به بافندگان رسیده است. این ارتباط یک تحلیل پژوهشی است و نباید آن را اثبات قطعی قدمت هر طرح دانست.
مواد و مراحل بافت
پود چادرشب معمولاً از کاموا، نخ یا پنبه تهیه می شود. بافنده ابزارهایی مانند نشانه را به کار می برد که دندانه های آن از شاخه های نازک نی ساخته می شود. دار قدیمی را به سقف خانه وصل می کردند، ولی امروز دستگاه های سیار هم هست که برای نمایشگاه ها قابل حمل اند. بر اساس گفته یکی از بافندگان، تغییر در ساختار دستگاه بافت را دچار مشکل می کند.
کاربردهای امروزی
چادرشب دیگر فقط رختخواب پیچ نیست. روکش مبل، رومیزی، کیف، پرده و محصولات دکوری از کاربردهای تازه آن است. برای عرضه هدیه، بسته بندی هم اهمیت دارد و جعبه سازی فانتزی با طرح های ساده و رنگ های هماهنگ با نقش چادرشب می تواند محصول را شیک تر نشان دهد.
بازار و چالش ها
هنر بافندگی با کم رونقی بازار مواجه است. یکی از بافندگان قاسم آباد گفته است حدود ۳۰۰ نفر کارت صنعتگری دارند، اما همه آن ها چادرشب نمی بافند. به همین دلیل خرید مستقیم از کارگاه یا فروشگاه معتبر، هم به بافنده کمک می کند و هم نمونه اصیل تر به دست خریدار می رسد.
نکات خرید
- بافت یکنواخت و بدون شل شدن نخ ها
- ثبات رنگ و بوی نامطبوع نداشتن
- مشخص بودن جنس پود
- ذهنی باف بودن یا ماشینی بودن محصول
نتیجه گیری
چادرشب بافی قاسم آباد هم سند هویت فرهنگی گیلان است و هم منبع درآمد بافندگان. نقوش آن به سنت های دیرین بصری پیوند دارد و کاربردهای امروزی می تواند آن را زنده نگه دارد. خرید آگاهانه و بسته بندی مناسب، دو راه عملی برای حمایت از این هنر است.
سوالات متداول
قاسم آباد چادرشب بافی در کدام شهرستان است؟
در بخش چابکسر از شهرستان رودسر، استان گیلان.
قاسم آباد چه عنوانی دارد؟
در سال ۱۳۹۷ به عنوان روستای ملی چادرشب بافی ثبت شده است.
ذهنی باف یعنی چه؟
یعنی بافنده بدون نقشه از پیش کشیده شده و از روی تصور و مهارت خودش می بافد.
چادرشب امروز چه کاربردهایی دارد؟
از روکش مبل و رومیزی تا کیف، پرده و محصولات دکوری.